|
|
|
|
DÜŞÜNMEYİ ÖĞRETMEK
Aklın sınırlarını genişletmek ve
bir problem için yaratıcı çözüm geliştirmek için nasıl düşünüleceğini kısacası
düşünmeyi bilmek gerekir. Düşünmeyi bilmek, iyi bir eğitimin öğrencilere
kazandırdığı bir beceri olmalıdır.
Düşünme becerimiz, yeni bilgiyi ne kadar iyi alabilmemiz ve işleyebilmemiz
üzerinde etkilidir. (Shalawaÿ, L.1997, s: 117)
Bu becerinin geliştirilebilmesi için sınıfta kullanılan zamanın bir bölümü
öğrencilere bir konuyu sadece hatırlamaları için değil, bunun nedenini
sorgulamaları ve düşünmelerini sağlamak için kullanılmalıdır.
Özellikle zor öğrenen öğrencilerin bu zamana daha fazla ihtiyacı vardır.
BUNU NASIL
SAĞLARIZ ?
DÜŞÜNME ATMOSFERİ YARATARAK
Her konuda olduğu gibi düşünmeyi öğrenmek de bu konu üzerinde pratik yapmayı
gerektirir. Bazı eğitimciler düşünme atmosferi yaratmak için aşağıdaki
önerilerde bulunmaktadırlar.
1. Düşünme üzerinde kendi düşüncenizi gözden geçirin.
2. Yanlış bir inanç olan "zeki çocuklar düşünür" fikrini benimsemeyin.
Çünkü, zeki çocuklar çabuk cevap verebildikleri için düşünme alışkanlığı
geliştiremezler. Ayrıca, nasıl okunacağını bilmek, matematik kuramlarını
ezberlemek gibi akademik beceriler düşünme becerisi ile aynı şey değildir.
3. Erken başlayın. Düşünmeyi öğrenmek ve hayal gücünü genişletmek mümkün
olduğunca erken hatta okul öncesi döneme kadar inen bir yaşta başlamalıdır.
4. Öğrencilere düşünecekleri bir şeyler verin.
5. Öğrencileri sanat ile tanıştırın.,
6. Onları müzelere ve konserlere götürün.
7. Onları gördükleri ve duydukları şeyler hakkında düşünmeleri için teşvik edin.
8. Onlara çok sayıda "Eğer...... olsa ne olurdu.?, .. ...ya...... ise" gibi
sorular sorarak onları düşündürün.
9. Şaka yapın. Şakalar, kelime oyunları ve nükteler, kelimelerin ve durumların
farklı perspektiflerden değerlendirilmesi olduğu için düşünmeyi sağlar.
10. Öğrencilere bütün yönlerden bakmayı öğretin.
11. Apaçık görülen cevap her zaman en iyi cevap değildir. Örneğin, çocukların
her zaman "harçlığını artırmamızı ister misin'?" sorusuna verdikleri "evet"
cevabı, bu durumun beraberinde kendilerinin sorumluluğunu artırdığını
anladıkları ana kadar en iyi cevaptır.
12. Öğrencileri eğilimleri ve kalıpları bulmaları ve bağlantılar kurmaları için
teşvik edin. "Bu bilgi ile geçen hafta öğrendiğim bilgi arasında nasıl bağlantı
kurabilirim?" sorusunun cevabı ile bağlantılar kurma becerisi öğrenmenin
anahtarıdır.
13. Alışılmadık sorular sorun. "Bütün arabaları sarıya boyarsak ne olur`?"
"İnsanlara uçma becerisi nasıl kazandırabiliriz?", "Dünyanın bir tarafı daima
gece öbür tarafı daima gündüz olsa neler olur?" gibi tek cevabı olmayan ve
ilginç fikirler üretmeye yönelten sorular düşünmeyi geliştirir.
14. Öğrencilere ne anlama geldiğini söylemeyi öğretin. Dikkatlice seçilmiş
kusursuz kelimeler fikirleri keskinleştirir. "Ahbaplık ve arkadaşlık kavramları
arasındaki fark nedir?", "Bir kişiyi esrarengiz olarak tanımlarsanız ne demek
istemişsinizdir?" gibi sorular kavramların ve kelimelerin taşıdıkları
anlamaların ortaya konması ve kişilerin ne düşündüğünün açık bir şekilde ortaya
konması açısından büyük yarar sağlar.
15. Öğrencileri diğer bakış açılarını dikkate almaları için teşvik edin. Farklı
bakış açılarını dinlerken görüş açımız genişler. Aynı olay üzerine yazılmış
farklı kitapların olayı ne kadar farklı yorumlar ile ele alacağını örneklerle
gösterin.
16. Öğrencilerin kendilerini başkalarının yerine koymasını isteyin. Başkalarının
nasıl düşündüğünü ve hissettiğini anlamaya çalışma alışkanlığını geliştirin. Bu
alışkanlığı geliştirmenin yolu bir konuyu başkalarının perspektifine göre yazmak
veya bir öyküdeki karakterin perspektifini ve olayı açıklamaktır.
17. Yazın. Yazmak çok okumuş, bilgili kişilerin gerçekleştirdiği bir
etkinliktir. Gerçekte ise; çoğu bilim adamının aynı görüşte olduğu gibi bir
düşünme etkinliğidir. Yazmak, sistematik düşünmeyi kazandırır. Sıklıkla
düşüncelerimiz, onları kağıt üzerine dökmeye geçinceye kadar karışıktır ve net
değildir.
Bu durumu dikkate alarak öğretmen, öğrencilerin okudukları kitap üzerindeki
görüşlerini yazmaları için, o gün öğrendiklerini geçmiş bilgileri ile nasıl
yorumladıklarını ve güncel olaylar üzerindeki düşüncelerini yazmaları için
teşvik etmelidir.
DOĞRU SORULAR SORARAK
Eğitimciler, Sokrat'ın öğrencilerini düşündürmek ve onların fikirlerini analiz
etmeleri için sorular sorduğu 2200 yıl öncesinden günümüze kadar, doğru soru
sorma stratejilerinin öneminin farkındadırlar.
Doğru soru,
düşünmeyi başlatır,
öğrencilerin yaratıcılıklarını ve kendi görüşlerini geliştirmelerinde ihtiyaç
duyacakları pratik yapma fırsatını verir.
Araştırmalar göstermektedir ki, ilköğretim ve orta öğretimde öğretmenler bir
derste onlarca soru sormasına rağmen bu soruların % 90'ın cevabı ezberlenen
bilgilerdir.
Çeşitli amaçlara hizmet edecek şekilde sorular sorulabileceği gibi öğrencilerin
düşünmesini sağlamak için de sorular sormak gerekir.
Düşünmeyi sağlayacak sorular sormak için aşağıda sekiz doğru soru sorma
stratejisi önerilmektedir. (Shalaway, L.1997, s: 121-122)
Strateji 1 : Evet, Ama Neden?
Öğrencilere bir cevabın neden doğru olduğunu sorun. Örnek: 6 x (9-4) = 30 cevabı
neden doğrudur?
Kristof Kolomb Amerika'yı keşfettiği için neden meşhur olmuştur?
Tersine çevrilerek sorulan her iki soruda temel bilginin bilinmesinin yanı sıra,
bu bilgilerin kullanılmasını gerektirir,
Strateji 2 : Faydası Nedir?
Bilginin kullanımına odaklanmış sorular sorun. Örnek : Bitkilerin büyümesi
üzerinde ışığın etkisini bilmemizin faydası nedir?
Öğrenciler, "bahçede bitkileri nereye dikeceğimize veya hangi bitkilerin ışığın
gelişine göre daha uygun olduğuna karar verebilmemiz için" gibi cevaplar
verebilirler.
Bu şekilde sorulan soruların cevapları her ne olursa olsun öğrencilerin bilgiyi
kullanmalarını sağladığı için kalıcı olurlar.
Ayrıca, Neden?" sorularının bir başka yararı da, öğrencilerin kısa bir süre
sonra sadece cevap vermenin dışında kendi kendilerine soru sormalarını da
sağlar.
Strateji 3 : Şimdi Fark
Nedir?
Bir yeniliğin veya değişimin uygulanması ile ilgili sorular sorun. Bu tür
soruların sorulmasına yönelik olarak aşağıdaki taktikler önerilmektedir.
Uyarlamak. Bir fikri farklı bir biçime çevirerek sorun. Örnek : Bazı hayvanlar
gibi insanlar da kış uykusuna yatsalardı neler olurdu?
Değiştirmek. Bir olayı, öyküyü v.b. biraz değiştirerek sorun. Örnek : Eğer
Hansel ve Cratel ormanda yanlarına bir harita almış olsalardı neler olurdu?
Yerine Geçirmek. Bir şeyi bir başka şeyin yerine geçirerek sorun. Örnek :
Ekmeğin arasına elma koyarak tost yaparsak tadı nasıl olur`?
Büyütmek. Bir konuya eklemeler yaparak; çoğaltarak genişleterek sorun. Örnek :
Newton' un dördüncü yasası ne olacaktı?
Küçültmek.Bir konuyu küçülterek, parçalara bölerek veya bazı bölümlerini iptal
ederek sorun. Örnek : Yerçekimi ortadan kalksa Dünyada yaşam nasıl olur?
Yeniden Düzenlemek.Sıralamaları değiştirerek sorun. Örnek : A harfi en son Z
harfi ilk harf olaydı alfabedeki sıralama nasıl olurdu?
Ters Çevirmek :Olayları tam tersinden sorun. Örnek : Sabah yatıp akşam kalkarsak
neler olur?
Birleştirerek. İki veya daha fazla şeyi birleştirerek sorun. Örnek : Her kıta
bir devlet olsa neler olur?
Strateji 4 :İspatlayabilir
misiniz?
Öğrencilerin formüle ederek veya savunarak ispatlayacakları sorular sorun. Bu
türdeki sorular, öğrencilerin kuramlar, formülleri v.b. üzerinde sorgulayıcı bir
şekilde düşünmeye başlamalarını sağlar.
Örnek : Bir dörtgenin alanını bulmak için kullandıkları formül her zaman doğru
sonuç verir mi? Neden?
Strateji 5 : Doğru, Yanlış
veya Hiçbiri?
Ezberlenmiş bilgi ile cevaplandırılan sorular arkasından neden bu şekilde
olduğunu sorun.
Örnek : Türkiye'de kaç ilin olduğunu sorduktan sonra illerin neden I , 2, 3, 4
gibi sayılar ile adlandırılmayıp da her birine ayrı isim verildiğini sorun.
Strateji 6 : Nedir? yerine
neden?
Öğrencileri dikkatli bir analize yönelten birden fazla doğru cevabı olan sorular
sorun. Bu strateji öğrencilere temel becerilerin kazandırılmasında etkilidir.
Örnek : Sıfatın tanımını yaptırmak yerine bir cümle içerisinde uygun yerdeki
boşluğun bir kelime ile doldurulmasını isteyin ve neden bu kelimeyi kullandığını
sorun.
Strateji 7 : Benzer veya
farklı Kavramları, olguları, olayları değerlendirerek karşılaştırmayı gerektiren
Sorular sorun.
Örnek : Atatürk ile Fatih Sultan Mehmet'in yaptıklarının benzerliklerini ve
farklılıklarını sorun,
Strateji 8 : Sıra dışı
bağlantılar,
Sıra dışı ve yaratıcı fikirler gerektiren sorular sorun.
Örnek : Kavramları öğretirken bunların alışılagelmiş eylemler ve alışkanlıklar
ile bağlantısının dışında kullanımını isteyin.
ÖĞRENCİLERİN SORDUĞU SORULARLA
Kimi zaman roller değişir soruları öğrenciler sorar. Öğrenciler,
sordukları sorular ile bilgi almak,
diğer öğrencilere farklı bir bakış kazandırmak veya
onlara fikir vermek için soruları kullanırlar.
Ayrıca öğrencilerin sorduğu sorular, öğretmenin yanlış anlaşılan veya
karıştırılan yerleri belirlemesine yardımcı olur. Ancak, soru sormak riskli bir
iştir. Sınıf arkadaşları arasında aptal yerine düşme veya öğretmeni zor durumda
bırakılmak için soru sormak gibi yanlış anlaşılma riski vardır.
Bu nedenle, herkesin birbirine güven duyduğu bir ortamda öğrenciler rahatlıkla
soru sorabilirler. Öğrencilerin rahatlıkla sorular sorabildiği bir ortam onların
düşünmeyi bilip bilmedikleri ve nasıl düşündükleri konusunda öğretmenlere
ipuçları vereceği için teşvik edilmeli, ödüllendirilmeli ve öğretim sürecinde
bir alışkanlık durumuna getirilmelidir. Unutmamak gerekir ki düşünmeyen beyin
sorgulamaz.
YARATICILIK TEŞVİK EDİLEREK
Eğitimci Barbara Clark (1992) tarafından yaratıcılık; "insanların bilişi,
duyguları, eylemleri ve sezgilerini de kapsayan bütün fonksiyonlarının sentezi"
olarak tanımlanmaktadır. (Shalaway, L.1997, s: 119)
Yaratıcı kişiler farklı bakış açısına sahip kişilerdir.
Problemlere yeni bir perspektiften bakar ise, olması gerektiğinden çok nasıl
olması gerektiği konusunda odaklanırlar.
Öğrencilerde yaratıcılığının desteklemesi için uygulanabilecek bazı teknikler
aşağıda belirtilmiştir.
Rol yapma.
Bu teknik ile öğrencilerin kendilerini bir başkasının veya bir karakterin yerine
koyması istenir ve onun perspektifinden bakarak ele alınan konuyu incelemesi
istenir. Böylece, öğrencilere yazılı olarak veya sözlü olarak düşüncelerini
açıklaması fırsatı sağlanır. Eğer ... ... olsaydı? Soru,şekli ile öğrencilerin
verilen bir konu üzerinde düşünmeye başlamaları sağlanır.
Örneğin; Eğer toplum kurallarını çocuklar koysaydı bu kurallar nasıl olurdu? ,
Eğer dünyada yerçekimi olmasaydı neler olurdu? ,
Eğer balinalarla iletişim kurabilseydik neler olurdu? gibi sorular ile yaratıcı
düşünce teşvik edilir.
Parçaları düşünme üzerinde pratik yapma.
Okul ile bir ağaç arasındaki benzerlikler nelerdir?
Bir insan ile kitap arsında nasıl bir benzerlik bulunur? gibi sorular ile
öğrenciler bütünün parçalarını karşılaştırmalı olarak düşünmeye sevk
edilebilirler.
Açık uçlu problemleri çözme.
Kürdanlar ve silgi parçaları kullanarak nasıl bir bina maketi yaparsınız?
Hangi atık maddeleri kullanarak ne gibi sanatsal eserler yapabilirsiniz? gibi
sorular sorarak öğrencilerin dikkati farklı şeyler üzerinde düşünmeye sevk
edilebilir.
HAYAL GÜCÜNÜ GENİŞLETEREK
Hayal gücü doğal akıcılığı olan bir düşünme biçimidir ve çok hassastır.
küçümsendiğinde veya eleştirilerek, ilgisizlikle dinlendiğinde hemen durur.
Hayal gücü, yaratıcılığın aracı olduğu için hassasiyetle dinlenmeli ve
önemsenmelidir. Örneğin; buzul çağında donmuş topraklar üzerinde insanlar
yaşaydı nasıl tarım yaparlardı?
bu çağda yaşayan bir ailenin yaşayışı nasıl olurdu?
Aile fertlerinin sorumlulukları neler olurdu?
hatta bu çağdaki okul nasıl olurdu?
Gibi öğrencilere sorulacak sorular ile öğrencilerin hayal güçleri harekete
geçirilebilir dolayası ile düşünmeye yönlendirilebilirler.
ÖDEVLER; (NE OLMAMALI ? )
Öğrenciler sadece güçlük çeksin diye bir iş,
Öğrencilere Sınıfta Tamamlayamadıkları Çalışmaları Tamamlama Fırsatı.
Öğrencileri Sınıfta Oyalama,
Öğrencilere Ceza,
Öğrencilerin Kendi Kendilerine Öğrenme Yöntemi,
Velide İlgili Öğretmen İmajı Yaratmak İçin,
Not Vermek İçin, olmamalı ! ! !
ÖDEVLER NASIL OLMALI
Amacı ve tamamlamanın neden önemli olduğu açıklanmalı,
Öğrencinin zamanına ve emeğine değmeli,
Velileri öğrenciye uygun çalışma ortamı hazırlamak için teşvik etmeli,
Öğrencinin emeğinin dikkate alındığını göstermek için toplanmalı, kontrol
edilmeli ve üzerinde tartışılmalı,
Öğrencilerin kişiliklerini ortaya koymalarına fırsat vermeli,
Öğrencilerin yaratıcılıklarına fırsat sağlayarak öğrenme deneyimlerini
zenginleştirmeli,
Öğrencileri araştırmaya yöneltmeli,
Detaylı Bilgi İçin Aşağıdaki Siteleri Ziyaret Edebilirsiniz
|
|
|
|||
|